Czym jest inkretyna?

1. Czym jest inkretyna?

Inkretyna to hormon wydzielany przez jelita w odpowiedzi na pokarm, zwłaszcza węglowodany, który zwiększa uwalnianie insuliny z trzustki. Kluczowa cecha inkretyn polega na tym, że nasilają wydzielanie insuliny w sposób zależny od glukozy: działają najsilniej, gdy po posiłku stężenie cukru we krwi rośnie, a znacznie słabiej, gdy jest już niskie.

Dwie główne inkretyny u człowieka to GLP-1 (glucagon-like peptide-1) i GIP (zależny od glukozy peptyd insulinotropowy, glucose-dependent insulinotropic polypeptide). Jeśli czytasz o tym, czym jest GLP-1, poznajesz już jedną połowę układu inkretynowego.

2. Efekt inkretynowy

O istnieniu inkretyn naukowcy dowiedzieli się dzięki prostemu doświadczeniu. Gdy podasz komuś glukozę doustnie, jego odpowiedź insulinowa jest znacznie większa niż wtedy, gdy glukozę wlewa się do żyły w tempie dobranym tak, by odtworzyć dokładnie tę samą krzywą stężenia glukozy we krwi, czyli w infuzji izoglikemicznej, którą Nauck i współpracownicy zastosowali w 1986 roku. To dopasowanie krzywej glukozy, a nie ilości glukozy, pozwala wyodrębnić udział jelit. Ta różnica nazywa się efektem inkretynowym i istnieje dlatego, że jedzenie uruchamia hormony jelitowe, które droga dożylna omija.

U zdrowych osób efekt inkretynowy może odpowiadać za dużą część insuliny uwalnianej po posiłku. W cukrzycy typu 2 efekt inkretynowy jest osłabiony, co po części tłumaczy, dlaczego leki oparte na inkretynach stały się tak intensywnie badanym obszarem.

3. GLP-1 a GIP: dwie inkretyny

Zarówno GLP-1, jak i GIP są uwalniane po posiłku przez wyspecjalizowane komórki w błonie śluzowej jelit i oba zwiększają stężenie insuliny. Różnią się pozostałymi funkcjami.

Wpływ GLP-1 na apetyt i opróżnianie żołądka to jeden z głównych powodów, dla których szlak GLP-1 stał się kluczowy w leczeniu nadmiernej masy ciała, a nie tylko w kontroli poziomu cukru we krwi. O tym, jak to wygląda od strony receptorów, przeczytasz w artykule GLP-1, GLP-2 i GLP-3.

4. Inkretyny a leki oparte na inkretynach

To rozróżnienie, które najczęściej sprawia kłopot. Hormony GLP-1 i GIP są inkretynami. Leki, które przyjmują pacjenci, same inkretynami nie są; to terapie oparte na inkretynach, które naśladują te hormony lub wzmacniają ich działanie, zwykle przez aktywację tych samych receptorów i odporność na szybki rozkład, jakiemu ulegają naturalne inkretyny.

• Naturalna inkretyna to hormon wytwarzany przez organizm.
• Mimetyk inkretyn, czyli agonista receptora, to lek zaprojektowany tak, by działał podobnie.
• „Terapia oparta na inkretynach” to ogólne określenie takich leków.

5. Jak klasy leków odpowiadają inkretynom

Gdy znasz już inkretyny, plątaninę nazw nowoczesnych cząsteczek można sprowadzić do prostej tabeli opartej na tym, na jakie receptory działa dany lek.

Zwróć uwagę, że agoniści GLP-1/glukagonu i potrójni agoniści dodają cel, jakim jest glukagon. Glukagon to pokrewny hormon metaboliczny, ale nie jest inkretyną, dlatego takie leki opisuje się jako oparte na inkretynach z dodatkowym składnikiem glukagonowym.

6. Co nie jest inkretyną

Dwa hormony stale pojawiają się w tym obszarze, ale nie są inkretynami:

• Glukagon: hormon trzustki, który podnosi stężenie cukru we krwi, a przez swój receptor zwiększa wydatek energetyczny i utlenianie tłuszczu w wątrobie. Jest celem leków takich jak surwodutyd i efinopegdutyd, ale nie jest inkretyną.
• Amylina: hormon uwalniany razem z insuliną, który nasila uczucie sytości. Jest celem leków takich jak kagrilintyd, eloralintyd i petrelintyd. O samym hormonie i pierwszym leku opartym na nim przeczytasz w artykule Czym jest pramlintyd?.

7. Dlaczego to ważne

Zrozumienie inkretyn zamienia mylącą listę nazw handlowych i kodów w niewielki zestaw mechanizmów. Niemal każda cząsteczka na otyłość lub cukrzycę, o której głośno w mediach, opiera się na układzie inkretynowym: kopiuje jedną inkretynę, łączy dwie albo dodaje do tego hormon niebędący inkretyną, taki jak glukagon czy amylina.

• Inkretyna = hormon jelitowy (GLP-1 lub GIP), który po posiłku zwiększa stężenie insuliny.
• Efekt inkretynowy = dlaczego glukoza doustna silniej niż dożylna wyzwala wydzielanie insuliny.
• Terapia oparta na inkretynach = leki, które naśladują te hormony lub wzmacniają ich działanie.
• Glukagon i amylina = pokrewne hormony, które nie są inkretynami.

8. Najczęstsze pytania o inkretyny

• Czym jest inkretyna, wyjaśnione prosto?

  Inkretyna to hormon uwalniany przez jelita po posiłku, który nakazuje trzustce wydzielić więcej insuliny. Ponieważ działa głównie wtedy, gdy stężenie cukru we krwi rośnie, pomaga organizmowi poradzić sobie z posiłkiem. Dwie główne inkretyny u człowieka to GLP-1 i GIP.

• Czym jest efekt inkretynowy?

  Efekt inkretynowy to obserwacja, że glukoza przyjęta doustnie wywołuje znacznie silniejszą odpowiedź insulinową niż dożylny wlew glukozy dobrany tak, by dawał taką samą krzywą stężenia glukozy we krwi. Różnicę tę powodują hormony inkretynowe uwalniane z jelit podczas trawienia.

• Czy leki GLP-1 są inkretynami?

  Leki będące agonistami receptora GLP-1 same nie są inkretynami; to terapie oparte na inkretynach, które naśladują naturalny hormon inkretynowy GLP-1, aktywując ten sam receptor. Termin inkretyna odnosi się do hormonów produkowanych przez sam organizm.

• Czy glukagon jest inkretyną?

  Nie. Glukagon to pokrewny hormon trzustki i niektóre nowsze leki działają na receptor glukagonu obok receptora GLP-1, ale glukagon nie jest zaliczany do inkretyn. Uznane inkretyny u człowieka to GLP-1 i GIP.

• Jaka jest różnica między GLP-1 a GIP?

  Oba hormony to inkretyny uwalniane przez jelita po posiłku. GLP-1 dodatkowo spowalnia opróżnianie żołądka i zmniejsza apetyt, co ma kluczowe znaczenie dla jego wpływu na masę ciała. GIP to druga główna inkretyna, a niektóre leki działają jednocześnie na oba receptory.

9. Źródła