Czym jest IGF-1?

1. Co robi IGF-1 w organizmie?

Hormon wzrostu wiąże się z receptorami w wątrobie i innych tkankach, a te tkanki w odpowiedzi wytwarzają IGF-1. IGF-1 wiąże się następnie z receptorem IGF typu 1, bliskim krewnym receptora insuliny, jak podaje amerykańska charakterystyka produktu Increlex (prescribing information). Charakterystyka opisuje trzy główne zadania:

• Wydłużanie kości. We współpracy z hormonem wzrostu IGF-1 pobudza komórki chrząstki w chrząstkach wzrostowych, dopóki nie zrosną się one po okresie dojrzewania.
• Wzrost komórek i narządów. Większość typów komórek ma receptory IGF-1, a IGF-1 sprzyja podziałom komórek.
• Gospodarka glukozą. Zmniejsza wytwarzanie cukru w wątrobie, zwiększa jego wychwyt przez tkanki i osłabia uwalnianie insuliny.

Podobieństwo do insuliny jest zarówno strukturalne, jak i czynnościowe. Gdy Rinderknecht i Humbel poznali jego strukturę w 1978 r., stwierdzili, że ściśle przypomina proinsulinę, cząsteczkę, którą organizm przycina, by powstała insulina. To pokrewieństwo wyjaśnia, dlaczego IGF-1 może powodować niski poziom cukru we krwi.

Mekasermina ma taką samą sekwencję aminokwasów jak ludzki IGF-1 i jest wytwarzana w bakteriach E. coli zmodyfikowanych genetycznie ludzkim genem. Badanie ze znacznikiem u dwóch zdrowych dorosłych oszacowało własne wytwarzanie w organizmie na około 10 mg na dobę.

Czym IGF-1 różni się od pokrewnych produktów

Drugs@FDA wymienia zatwierdzenie Increlex i wpis dotyczący iPlex. Przegląd Kempa z 2009 r. zauważył, że iPlex został wycofany z leczenia niskorosłości w USA i Europie z powodu wymogu prawnego. Chemicy antydopingowi klasyfikują LR3 i DES jako syntetyczne analogi IGF-1 w swojej publikacji z 2017 r. o wykrywaniu.

2. Jaki jest okres półtrwania IGF-1?

Nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ IGF-1 rzadko krąży samotnie. Charakterystyka produktu podaje, że ponad 80% krążącego IGF-1 znajduje się w trójskładnikowym kompleksie z IGFBP-3 (białkiem wiążącym IGF 3) i drugim białkiem zwanym podjednostką kwasolabilną. Im silniejsze wiązanie, tym dłużej się on utrzymuje.

Badanie ze znacznikiem Gulera z 1989 r., przeprowadzone zaledwie u dwóch zdrowych dorosłych, zmierzyło każdą formę osobno:

Dla samego leku charakterystyka produktu Increlex podaje poniższe wartości po dawce podskórnej 0,12 mg/kg:

Klirens zależy też od tego, ile IGFBP-3 ma dana osoba. Charakterystyka szacuje klirens na 0,04 L/h/kg przy IGFBP-3 równym 0,5 µg/mL, spadający do 0,01 L/h/kg przy 3 µg/mL, czyli mediany u osób z prawidłowym IGF-1. Dzieci z ciężkim niedoborem pierwotnym mają bardzo mało IGFBP-3, więc szybciej eliminują wstrzyknięty IGF-1. Model okresu półtrwania zbudowany na jednej z tych liczb ma więc zastosowanie tylko do populacji i formy, z której pochodzi.

3. Czy IGF-1 jest zatwierdzony przez FDA i do czego?

Stany Zjednoczone

FDA zatwierdziła Increlex w sierpniu 2005 r. na podstawie wniosku NDA 021839 (uznanego za pozwolenie biologiczne w 2020 r.), według Drugs@FDA. Charakterystyka produktu ogranicza go do zahamowania wzrostu u dzieci w wieku od 2 lat, które mają jedno z dwóch schorzeń:

• Ciężki pierwotny niedobór IGF-1. Wskaźnik odchylenia standardowego (SDS, miara tego, jak daleko wartość odbiega od średniej populacyjnej) wzrostu równy –3,0 lub niższy, podstawowy SDS IGF-1 równy –3,0 lub niższy oraz prawidłowy lub wysoki poziom hormonu wzrostu. Klasycznym przykładem jest zespół Larona, w którym organizm nie reaguje na hormon wzrostu.
• Delecja genu hormonu wzrostu z przeciwciałami neutralizującymi, które blokują leczenie hormonem wzrostu.

Charakterystyka jasno mówi, czym Increlex nie jest. Nie zastępuje hormonu wzrostu tam, gdzie hormon wzrostu jest zatwierdzony, i nie jest przeznaczony do wtórnego niedoboru IGF-1 spowodowanego niedoborem hormonu wzrostu, niedożywieniem, niedoczynnością tarczycy lub długotrwałym stosowaniem kortykosteroidów. Obecna charakterystyka w DailyMed wskazuje jako producenta firmę Eton Pharmaceuticals; wcześniejszą wersję wydała firma Ipsen.

Unia Europejska

W sierpniu 2007 r. Komisja Europejska dopuściła Increlex dla dzieci i młodzieży z ciężkim pierwotnym niedoborem IGF-1, według EMA. Pozwolenie wydano w „wyjątkowych okolicznościach”, co jest drogą stosowaną, gdy choroba jest zbyt rzadka, by zebrać pełne dane. Increlex miał status leku sierocego od 2006 do 2017 r.

Żaden organ regulacyjny nie zatwierdził IGF-1 dla dorosłych, do budowania mięśni, redukcji tkanki tłuszczowej ani przeciwdziałania starzeniu.

4. Co pokazują badania?

Dzieci z ciężkim pierwotnym niedoborem IGF-1

Charakterystyka łączy pięć badań (jedno kontrolowane placebo, cztery otwarte) obejmujących 71 dzieci. Na początku miały średnio 6,7 roku, SDS wzrostu –6,7 i poziom IGF-1 21,6 ng/mL. Zespół Larona dotyczył 87% z 61 dzieci leczonych rok lub dłużej, a większość otrzymywała 0,06–0,12 mg/kg dwa razy na dobę.

Przyspieszenie było największe w pierwszym roku, a potem słabło. W 7. i 8. roku wzrastanie nie było już istotnie szybsze niż przed leczeniem. Wiek kostny postępował nieco szybciej niż wiek kalendarzowy: 5,3 roku wobec 4,9 roku w tym samym okresie (n = 49).

W amerykańskiej kohorcie 76 dzieci leczonych dawką 60–120 µg/kg dwa razy na dobę i obserwowanych nawet do 12 lat zespół Chernauseka stwierdził, że odpowiedź w pierwszym roku zależała od dawki. Wśród 21 dzieci, które osiągnęły wzrost dorosły lub zbliżony do dorosłego po średnio 10 latach, Backeljauw i współpracownicy podali średnio 13,4 cm powyżej oczekiwanego wzrostu bez leczenia i łączny przyrost SDS wzrostu około +2. Większość nadal kończyła wzrastanie poniżej prawidłowego zakresu wzrostu dorosłych.

Poziom cukru we krwi u zdrowych dorosłych i w cukrzycy typu 2

Pierwsze badanie u ludzi, publikacja Gulera z 1987 r. w NEJM, podało ośmiu zdrowym dorosłym pojedynczą dawkę dożylną 100 µg/kg i porównało ją z insuliną. Glukoza spadła do najniższego poziomu po 30 minutach: 1,98 mmol/L (około 36 mg/dL) po IGF-1 wobec 1,78 mmol/L (około 32 mg/dL) po insulinie. Cząsteczka do cząsteczki IGF-1 był około 6% tak silny jak insulina, a około 80% IGF-1 we krwi było niezwiązane tuż po dawce.

Ten wpływ na glukozę doprowadził do badań w cukrzycy typu 2. W badaniu Mosesa i współpracowników 12 pacjentów z otyłością przyjmowało 100 µg/kg dwa razy na dobę przez 6 tygodni:

Pełne 6 tygodni ukończyło tylko 6 z 12 osób z powodu działań niepożądanych. W badaniu Jabriego z 1994 r. wszyscy 7 pacjentów, którym podawano 120–160 µg/kg dwa razy na dobę, przerwali leczenie wcześniej, a autorzy uznali duże dawki rhIGF-1 za niedopuszczalne dla tych osób. IGF-1 nigdy nie został zatwierdzony w cukrzycy.

Inne badane choroby

• ALS. Dwuletnie badanie fazy 3 zrandomizowało 330 pacjentów do dawki 0,05 mg/kg dwa razy na dobę lub placebo i nie wykazało różnic w sile mięśni, przeżyciu bez tracheostomii ani spadku sprawności (Sorenson i wsp., 2008).
• Wcześniaki. Dożylny rinfabat mekaserminy testowano w zapobieganiu retinopatii wcześniaków, chorobie oczu bardzo przedwcześnie urodzonych dzieci. Przegląd Cochrane z 2026 r. znalazł dwa badania obejmujące 140 niemowląt, iloraz ryzyka 0,94 (95% CI 0,38–2,35) dla ciężkiej retinopatii i bardzo niską pewność dowodów w każdym punkcie, więc nie można było wyciągnąć wniosków.

5. Czy IGF-1 buduje mięśnie lub chroni je podczas utraty masy ciała na lekach GLP-1?

Argumenty za działaniem pochodzą głównie z fizjologii wlewów. W badaniu Fryburga z 1994 r. rhIGF-1 podawano bezpośrednio do tętnicy przedramienia przez 6 godzin u 19 dorosłych, a przedramię z wlewem przesuwało się w stronę netto przyrostu białka przy każdej dawce. Przeciwna ręka, narażona tylko przez krążenie ogólne, nie zmieniła się.

Dłuższe kontrolowane badania wstrzykiwanego IGF-1 pokazują inny obraz:

W badaniu z 2001 r. IGF-1 wzrósł z około 66 do około 330 ng/mL, a mimo to żaden wynik się nie zmienił i badanie zatrzymano po 16 uczestnikach. Maksymalny pobór tlenu (VO₂ max, miara wydolności tlenowej) u sportowców wzrósł o około 7% w grupach leczonych, co nie jest tym samym co wzrost mięśni.

Żadne z tych badań nie obejmowało osób tracących masę ciała na semaglutydzie lub tirzepatydzie. Dowody nie dają więc podstaw, by oczekiwać, że IGF-1 zachowa masę mięśniową podczas leczenia GLP-1. Przewodnik o GLP-1 i utracie mięśni omawia, co wiadomo o tym problemie.

6. Jakie są działania niepożądane i ryzyko IGF-1?

Niski poziom cukru we krwi

Hipoglikemia jest pierwszym ostrzeżeniem w charakterystyce produktu Increlex. Wśród 71 dzieci leczonych średnio przez 3,9 roku 30 (42%) miało co najmniej jeden epizod, choć 14 z nich miało hipoglikemię jeszcze przed rozpoczęciem leczenia. Pięć potrzebowało pomocy innej osoby, a cztery miały drgawki lub utratę przytomności. Epizody występowały głównie u młodszych dzieci i w pierwszym miesiącu leczenia.

Przez pierwsze 2–3 godziny po dawce, zwłaszcza na początku leczenia, charakterystyka zaleca unikanie ryzykownych czynności, takich jak prowadzenie pojazdów lub ćwiczenia. W długoterminowej kohorcie amerykańskiej hipoglikemię zgłaszało 49% dzieci.

Inne ryzyka wymienione w charakterystyce

Charakterystyka wspomina też o powiększeniu nerek i śledziony w badaniu ultrasonograficznym, pogrubieniu tkanek miękkich twarzy oraz zmianach w sercu o niepewnym związku z lekiem. Długotrwałe przedawkowanie może dawać objawy akromegalii, choroby wywoływanej nadmiarem hormonu wzrostu.

Duże dawki u dorosłych

Każdy pacjent w badaniu Jabriego z dużymi dawkami w cukrzycy miał działania niepożądane, które zakończyły leczenie. Obejmowały obrzęk twarzy i dłoni, tkliwość szczęki, ból stawów i mięśni, przyspieszone tętno, nagłe zaczerwienienie, niskie ciśnienie przy wstawaniu, zmęczenie, a czasem duszność.

Rak

Increlex jest przeciwwskazany u każdego z aktywnym nowotworem lub nowotworem w przeszłości. Charakterystyka opisuje zgłoszenia po wprowadzeniu na rynek dotyczące różnych nowotworów u leczonych dzieci, bez ustalonego związku przyczynowego, ale guzy pojawiały się częściej u dzieci z uwarunkowaniami genetycznymi sprzyjającymi nowotworom oraz u tych, których dawki przekraczały zalecane lub podnosiły IGF-1 ponad normę. W dwuletnim badaniu na szczurach guzy nadnerczy występowały częściej przy ekspozycji niższej niż u ludzi.

Dane populacyjne wskazują ten sam kierunek, nie dowodząc przyczyny. Metaanaliza Renehana z 2004 r. obejmująca 21 badań wykazała, że IGF-1 na poziomie 75. percentyla w porównaniu z 25. wiązał się z umiarkowanie wyższym ilorazem szans raka prostaty (OR 1,49) i raka piersi przed menopauzą (OR 1,65). Na przeciwnym biegunie mieszkańcy Ekwadoru z niedoborem receptora hormonu wzrostu i bardzo niskim IGF-1 mieli w ciągu 22 lat jeden nowotwór niezakończony zgonem, w porównaniu z 17% wśród krewnych (Guevara-Aguirre i wsp., 2011).

Kto nie powinien go stosować

Charakterystyka wymienia alergię na mekaserminę lub jej składniki, zamknięte chrząstki wzrostowe oraz aktywny lub przebyty nowotwór. Bezpieczeństwa nie ustalono poniżej 2 lat ani w wieku 65 lat i starszych.

7. Jak dawkuje się mekaserminę?

Jedyny schemat opisany w charakterystyce dotyczy wskazania pediatrycznego. Przedstawiono go tu, by wyjaśnić treść charakterystyki, a nie jako wskazówkę dla kogokolwiek innego.

Każdą dawkę podaje się z jedzeniem, w ciągu 20 minut przed posiłkiem lub przekąską albo po nich. Dziecko, które nie może jeść, pomija tę dawkę, a pominiętych dawek się nie nadrabia. Charakterystyka nakazuje na początku kontrolować glukozę przed posiłkami, dopóki nie ustali się dobrze tolerowanej dawki.

W przedstawionych wyżej badaniach u dorosłych stosowano własne dawki badawcze, od 15 µg/kg dwa razy na dobę u starszych kobiet do 120–160 µg/kg dwa razy na dobę w przerwanym badaniu w cukrzycy. Żadne nie ustaliło dawki dla dorosłych w jakimkolwiek celu.

8. Interakcje i co można zmierzyć

Leki przeciwcukrzycowe, w tym GLP-1

Charakterystyka produktu Increlex mówi pacjentom, by zgłaszali cukrzycę oraz stosowanie insuliny lub innych leków przeciwcukrzycowych, ponieważ ich dawki mogą wymagać zmiany. Żadne z omówionych tu badań nie testowało IGF-1 razem z lekiem GLP-1. Ze względu na własne działanie IGF-1 obniżające poziom glukozy, każde połączenie z leczeniem obniżającym glukozę to sprawa dla lekarza przepisującego leki, a nie samodzielnego eksperymentu.

Badania krwi, które mają znaczenie

• Glukoza. Charakterystyka nakazuje tę kontrolę na początku leczenia, ponieważ hipoglikemia jest dominującym ostrym ryzykiem.
• IGF-1 w surowicy. Charakterystyka wiąże zgłoszenia nowotworów częściowo z dawkami, które podniosły IGF-1 ponad normę, więc poziom względem tego zakresu ma znaczenie kliniczne. Warto pamiętać, że podwyższony poziom w badaniach u dorosłych nie przełożył się na większą masę mięśniową.
• Skład ciała. W badaniach u dorosłych mierzono masę mięśniową bezpośrednio. Waga ani lustro nie odróżnią mięśni od wody, a obrzęki były częstym działaniem niepożądanym przy dużych dawkach.

Do śledzenia zapisuj razem produkt, datę, godzinę, czas posiłku i wszystkie odczyty glukozy. Taki zapis pomaga lekarzowi dostrzec wzorce związane z hipoglikemią, ale nie może wykazać, że IGF-1 spowodował zmianę w mięśniach lub regeneracji.

9. Czy IGF-1 jest legalny i co z produktami z internetu?

Prawo USA traktuje mekaserminę jako lek biologiczny na receptę, a jedyne zatwierdzone zastosowanie jest pediatryczne. Lista zabronionych substancji i metod WADA na 2026 r. zakazuje przez cały czas „insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1, mekaserminy) i jego analogów” w pozycji S2.3, obok mechano czynników wzrostu.

Według naukowców zajmujących się antydopingiem produkty IGF-1 i jego analogi pojawiają się w reklamach internetowych i sprzedaży na czarnym rynku. W 2013 r. Guha i współpracownicy zauważyli, że IGF-1 jest trudniejszy do wykrycia niż hormon wzrostu i że nie istniał jeszcze test na nadużywanie. Od tego czasu wykrywanie się poprawiło, a dla LR3, DES i pokrewnych syntetycznych analogów opublikowano testy z użyciem spektrometrii mas.

Nic nie gwarantuje tożsamości, mocy ani jałowości IGF-1 kupionego poza apteką, a wszystkie powyższe wyniki kliniczne pochodziły z farmaceutycznej mekaserminy. O hormonie działającym przed IGF-1 przeczytasz w przewodniku o hormonie wzrostu.

10. Najczęstsze pytania o IGF-1

• Czym jest IGF-1?

  IGF-1, czyli insulinopodobny czynnik wzrostu 1, to hormon białkowy wytwarzany głównie w wątrobie, gdy pobudza ją hormon wzrostu. Odpowiada za dużą część działania hormonu wzrostu na wzrost, a także obniża poziom cukru we krwi w sposób przypominający insulinę.

• Czy IGF-1 jest legalny?

  W USA mekasermina (Increlex) jest lekiem biologicznym wydawanym na receptę, zatwierdzonym wyłącznie w rzadkim zaburzeniu wzrostu u dzieci. Produkty sprzedawane w internecie poza aptekami nie podlegają kontroli pod względem tożsamości, dawki ani jałowości. WADA zakazuje IGF-1 i jego analogów w sporcie przez cały czas.

• Czy IGF-1 buduje mięśnie?

  Krótkie wlewy do przedramienia przesunęły lokalny bilans białek mięśniowych w stronę przyrostu. Jednak roczne badanie kontrolowane placebo u starszych kobiet i 28-dniowe badanie u sportowców rekreacyjnych nie wykazały zmiany masy mięśniowej po wstrzykiwanym IGF-1.

• Jakie są działania niepożądane IGF-1?

  Charakterystyka produktu Increlex wymienia na pierwszym miejscu hipoglikemię, a następnie powiększenie migdałków i migdałka gardłowego, podwyższone ciśnienie wokół mózgu, złuszczenie nasady kości udowej w chrząstce wzrostowej, nasilenie skoliozy, reakcje alergiczne i tłuszczowe guzki w miejscach wstrzyknięć. U dorosłych z cukrzycą typu 2, którym podawano duże dawki, wystąpiły obrzęki, ból stawów i szczęki, przyspieszone tętno i zmęczenie.

• Jak długo IGF-1 utrzymuje się w organizmie?

  To zależy od wiązania. Wolny IGF-1 ma pozorny okres półtrwania około 10–12 minut, natomiast IGF-1 związany w dużym kompleksie z białkiem wiążącym utrzymuje się 12–15 godzin. Wstrzyknięta mekasermina miała końcowy okres półtrwania 5,8 godziny w małej grupie pacjentów z ciężkim pierwotnym niedoborem IGF-1.

• Czy IGF-1 można stosować z semaglutydem lub tirzepatydem?

  Żadne z omówionych tu badań nie testowało takiego połączenia. IGF-1 sam obniża poziom cukru we krwi, a charakterystyka produktu Increlex prosi pacjentów o zgłaszanie cukrzycy oraz stosowania insuliny lub innych leków przeciwcukrzycowych, ponieważ ich dawki mogą wymagać zmiany. Każde połączenie powinno być omówione z lekarzem przepisującym leki.

• Czy wysoki poziom IGF-1 powoduje raka?

  Nie udowodniono tego. Dane obserwacyjne łączą wyższe naturalne stężenie IGF-1 z umiarkowanie wyższym ryzykiem niektórych nowotworów, a charakterystyka produktu Increlex podaje, że nowotwory występowały częściej przy dawkach wyższych niż zalecane. Increlex nie może być stosowany przez osoby z aktywnym nowotworem lub nowotworem w przeszłości.

• Jaka jest różnica między IGF-1, IGF-1 LR3 i IGF-1 DES?

  IGF-1 to naturalny hormon, a mekasermina jest jego identyczną wersją rekombinowaną, zatwierdzoną przez FDA. IGF-1 LR3 i IGF-1 DES to syntetyczne analogi o zmienionej budowie, sprzedawane jako odczynniki badawcze i niemające żadnego zatwierdzenia.

11. Źródła