Czym jest teduglutyd?

1. Czym jest GLP-2 i jak wiąże się z GLP-1?

GLP-1 i GLP-2 są wycinane z proglukagonu, tego samego białka prekursorowego, z którego powstaje glukagon. Po posiłku uwalniane są razem z komórek L w dolnej części jelita cienkiego i okrężnicy. Ten wspólny początek tłumaczy podobne nazwy, ale ich zadania się rozchodzą.

Według przeglądu Druckera i Yusty GLP-2 to peptyd złożony z 33 aminokwasów, którego poziom szybko rośnie po jedzeniu. Działa przez jeden receptor, receptor GLP-2, występujący głównie w jelitach. Jego działanie obejmuje:

• większy przepływ krwi do jelita;
• szybszy wzrost i mniejszą śmierć komórek w kryptach, zagłębieniach, w których powstają nowe komórki błony śluzowej, co powiększa powierzchnię wchłaniania;
• mocniejszą barierę jelitową;
• wolniejsze opróżnianie żołądka i mniej kwasu żołądkowego.

GLP-1 natomiast działa na receptor GLP-1 w trzustce, mózgu i jelicie, aby zwiększać insulinę, obniżać glukagon i zmniejszać apetyt. Zwierzęta bez sygnalizacji GLP-2 są bardziej podatne na uszkodzenia jelit i słabo adaptują się po głodzeniu, co wskazuje na rolę GLP-2 jako sygnału utrzymującego jelito.

2. Jak działa teduglutyd i czym różni się od naturalnego GLP-2?

Naturalny GLP-2 jest rozkładany w ciągu minut przez DPP-4, ten sam enzym, który usuwa GLP-1. Badacze odkryli, że analogi GLP-2 oporne na DPP-4 mają u zwierząt silniejsze działanie (Drucker i wsp., 1999). Teduglutyd jest jednym z takich analogów. Różni się od ludzkiego GLP-2 tylko w pozycji 2, gdzie glicyna zastępuje alaninę, co chroni go przed DPP-4 (Mardini i de Villiers).

Charakterystyka produktu Gattex dodaje następujące szczegóły:

• Jest wytwarzany w E. coli technologią rekombinowanego DNA i waży 3752 daltony.
• Wiąże się z receptorami GLP-2 w jelicie, co wyzwala uwalnianie IGF-1, tlenku azotu i czynnika wzrostu keratynocytów, lokalnych sygnałów napędzających wzrost tkanek.
• Bezwzględna biodostępność po wstrzyknięciu pod skórę wynosi 88%, ze szczytowym stężeniem 3 do 5 godzin po dawce.
• Okres półtrwania wynosi około 2 godzin u zdrowych osób i 1,3 godziny u osób z zespołem krótkiego jelita. Nie kumuluje się przy dawkach codziennych.
• Jest usuwany głównie przez nerki, w tempie zbliżonym do filtracji nerkowej. Niewydolność nerek zwiększała ekspozycję 1,5- do 2,6-krotnie, dlatego dawkę zmniejsza się o połowę, gdy eGFR jest poniżej 60.

W badaniach teduglutyd zwiększał stężenie cytruliny we krwi, aminokwasu wytwarzanego przez komórki błony śluzowej jelita, który służy jako wskaźnik tego, ile czynnej błony śluzowej ma dana osoba (Jeppesen i wsp., 2012).

3. Czym jest zespół krótkiego jelita?

Zespół krótkiego jelita powstaje, gdy usunięto lub utracono tak dużo jelita cienkiego, że reszta nie jest w stanie wchłonąć dość wody, elektrolitów i składników odżywczych. Według przeglądu z 2025 dotyczącego opieki nad niewydolnością jelit częstą przyczyną u dorosłych jest choroba Leśniowskiego-Crohna, a u dzieci martwicze zapalenie jelit, ciężkie zakażenie jelit u noworodków. Gdy pozostałe jelito nie jest w stanie utrzymać człowieka przy życiu, mówi się o niewydolności jelit, a osoby takie potrzebują wsparcia pozajelitowego: żywienia lub płynów podawanych w infuzji przez żyłę, często w nocy, kilka dni w tygodniu.

Wsparcie pozajelitowe utrzymuje ludzi przy życiu, ale jest ciężkim obciążeniem, obejmującym godziny przy pompie i ryzyko zakażenia w cewniku centralnym. W przedłużeniu STEPS-2 posocznicę odcewnikową zgłoszono u 28% pacjentów w ciągu dwóch lat (Schwartz i wsp.). Po operacji jelito przez pewien czas samo się adaptuje, tworząc wyższe kosmki i wchłaniając więcej. Teduglutyd ma tę adaptację pchnąć dalej.

W wielonarodowym rejestrze SBS, który objął 1411 dorosłych w 17 krajach, choroba Leśniowskiego-Crohna była najczęstszym powodem rozległej resekcji jelita. Rejestr istnieje głównie po to, by śledzić długoterminowe bezpieczeństwo teduglutydu w rutynowej opiece.

4. Co pokazały badania u dorosłych?

Kluczowe badanie STEPS

STEPS zrandomizowało 86 dorosłych z zespołem krótkiego jelita i niewydolnością jelit do teduglutydu 0,05 mg/kg na dobę lub placebo przez 24 tygodnie. Co cztery tygodnie zmniejszano objętości dożylne, jeśli diureza wzrosła o co najmniej 10%, co było oznaką, że jelito wchłania więcej płynów. Respondentem był ten, u kogo objętość dożylna spadła o co najmniej 20% zarówno w tygodniu 20, jak i 24.

Odpowiedź na placebo była znaczna, ponieważ samo badanie nakłaniało lekarzy do zmniejszania wsparcia dożylnego za każdym razem, gdy rosła diureza. Mimo to teduglutyd w przybliżeniu podwoił odsetek odpowiedzi.

Wcześniejsze badanie ustalające dawkę

Wcześniejsze 24-tygodniowe badanie Jeppesena i współpracowników porównało 0,10 mg/kg, 0,05 mg/kg i placebo u 83 pacjentów. Wyższa dawka nie pokonała placebo w głównej stopniowanej punktacji badania, a niższa tak. Charakterystyka produktu podaje w tym badaniu odpowiedź 46% przy 0,05 mg/kg wobec 6% przy placebo. Dlatego 0,05 mg/kg stało się zatwierdzoną dawką.

Długoterminowe przedłużenia

Korzyść rosła z czasem. W STEPS-2, 2-letnim otwartym przedłużeniu, ukończyło je 65 z 88 włączonych pacjentów.

Trzynastu pacjentów osiągnęło pełną autonomię jelitową, czyli nie potrzebowało już żadnego wsparcia dożylnego. Masa ciała, wskaźnik masy ciała i albumina pozostały średnio stabilne. W STEPS-3 14 pacjentów kontynuowało przez kolejny rok, łącznie do 42 miesięcy, i dwóch kolejnych uniezależniło się od wsparcia dożylnego.

Te przedłużenia były otwarte, bez grupy kontrolnej, i zatrzymały tylko osoby, które pozostały na leczeniu, więc prawdopodobnie nieco upiększają wyniki.

5. A dzieci?

FDA dodała dzieci w wieku 1 roku i starsze 16 maja 2019 (Drugs@FDA). Główne dowody pochodzą z 24-tygodniowego badania fazy 3 Kocoshisa i współpracowników z udziałem 59 dzieci w wieku od 1 do 17 lat.

Dawki były zaślepione, ale ramię standardowej opieki nie, a rodziny same decydowały, czy do niego dołączyć. Gorączka i wymioty były najczęstszymi działaniami niepożądanymi przy teduglutydzie.

Zbiorcza analiza 89 dzieci obserwowanych przez medianę około roku, do 161 tygodni, wykazała trzy poważne zdarzenia uznane za związane z lekiem: niedrożność porażenną jelit (zatrzymane jelito), kwasicę D-mleczanową i niedrożność z powodu twardych stolców. Wszystkie ustąpiły. Zauważono jeden polip kątnicy i nie wystąpił żaden rak. Mniejsze badania obejmowały też niemowlęta, a pozwolenie w UE zaczyna się teraz od 4 miesięcy skorygowanego wieku ciążowego (EMA).

6. Czy teduglutyd jest zatwierdzony i jak się go dawkuje?

Źródła: Drugs@FDA, EPAR Revestive, EPAR Teduglutide Viatris. Podczas naszej kontroli w listopadzie 2026 wpis w Drugs@FDA nie wymieniał żadnego odpowiednika terapeutycznego Gattex i nie znaleźliśmy generyku w USA.

Charakterystyka produktu w USA ustala zatwierdzoną dawkę na 0,05 mg/kg raz na dobę we wstrzyknięciu pod skórę u dorosłych i dzieci, z rotacją między brzuchem, udami i ramionami. Przy eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m², w tym w schyłkowej chorobie nerek, dawka wynosi 0,025 mg/kg. Każda fiolka jednodawkowa zawiera 5 mg proszku, który miesza się z dołączoną sterylną wodą. Pominiętą dawkę przyjmuje się tego samego dnia, a dwóch dawek nigdy nie przyjmuje się jednego dnia.

Dawka nie zmienia się, gdy maleje wsparcie dożylne. Zmienia się zlecenie dożylne, które zespół specjalistów zmniejsza krok po kroku, gdy diureza, masa ciała i badania krwi pokazują, że jelito wchłania więcej.

7. Jakie są działania niepożądane?

Charakterystyka produktu łączy dwa badania z kontrolą placebo u dorosłych:

U dorosłych ze stomią powikłania żołądkowo-jelitowe stomii wystąpiły u 42% przy teduglutydzie wobec 14% przy placebo. To zgadza się z działaniem leku polegającym na wzroście tkanki jelita.

Około jedna trzecia dorosłych wytworzyła przeciwciała przeciwko teduglutydowi do 2 lat, a 48% do 30 miesięcy. Większość wykazywała reakcję krzyżową z naturalnym GLP-2, ale charakterystyka produktu nie znalazła klinicznie istotnego związku z bezpieczeństwem ani skutecznością. Badanie amerykańskich zgłoszeń zdarzeń niepożądanych z lat 2013 do 2023 wskazało utratę masy ciała, zakażenia cewnika, odwodnienie i problemy z nerkami wśród najczęściej zgłaszanych terminów. Zgłoszenia spontaniczne nie mogą wykazać przyczyny, a wiele z tych problemów jest częstych w samej niewydolności jelit.

8. Jakie są główne ostrzeżenia?

Wzrost polipów i guzów

Teduglutyd powoduje wzrost tkanki jelita, co rodzi pytanie, czy mógłby przyspieszać istniejące zmiany. W dwuletnich badaniach na gryzoniach duża ekspozycja powodowała więcej gruczolaków dróg żółciowych i jelita cienkiego u szczurów oraz gruczolaków pęcherzyka żółciowego i raków jelita cienkiego u samców myszy. W badaniach u dorosłych u trzech osób przyjmujących teduglutyd zdiagnozowano raka (charakterystyka produktu).

Przegląd systematyczny Ringa i współpracowników z 2018 nie wykazał zwiększonego ryzyka nowotworów jelita u ludzi leczonych do 30 miesięcy bez wcześniejszego raka, ale uznał dane za zbyt skąpe, by wyciągnąć pewny wniosek. U zwierząt z istniejącym guzem GLP-2 mógł sprzyjać jego wzrostowi. Zasady monitorowania w charakterystyce produktu to odzwierciedlają:

Inne ostrzeżenia

• Niedrożność jelit. Wstrzymać lek, jeśli jelito lub stomia się zablokuje.
• Pęcherzyk żółciowy i trzustka. Sprawdzać bilirubinę, fosfatazę zasadową, lipazę i amylazę przed rozpoczęciem i co najmniej co 6 miesięcy. Zgłaszano zapalenie pęcherzyka żółciowego i trzustki.
• Przewodnienie. Lepsze wchłanianie oznacza, że objętości dożylne muszą maleć. Wystąpiły przewodnienie i niewydolność serca, a płyny i elektrolity obserwuje się również po odstawieniu.
• Leki doustne. Jelito, które wchłania więcej, może też wchłaniać więcej leku. Pacjent przyjmujący benzodiazepinę prazepam zapadł w śpiączkę. Leki o wąskim marginesie bezpieczeństwa mogą wymagać niższych dawek.

9. Czy teduglutyd można stosować z lekami GLP-1?

Żadne wymienione tu badanie nie oceniało teduglutydu z semaglutydem, tirzepatydem ani innym lekiem z grupy GLP-1, a charakterystyka produktu ich nie wymienia. Kilka punktów warto jednak znać.

Oba hormony testowano razem, krótko. W małym badaniu naprzemiennym Madsena i współpracowników dziewięciu pacjentów z zespołem krótkiego jelita otrzymało 72-godzinne wlewy dożylne naturalnego GLP-1, GLP-2, obu lub soli fizjologicznej. Wszystkie trzy aktywne wlewy zmniejszyły straty w stolcu. Tylko leczenie zawierające GLP-2 zwiększyło bezwzględne wchłanianie płynów i sodu. GLP-1 samodzielnie miał tendencję do powodowania nudności i zmniejszania apetytu, co łagodniało po dodaniu GLP-2.

Lek z grupy GLP-1 próbowano w zespole krótkiego jelita. W 8-tygodniowym otwartym badaniu pilotażowym liraglutyd zmniejszył wydzielinę ze stomii o około 474 g na dobę u ośmiu pacjentów z jejunostomią końcową. To badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej, a nie zatwierdzone zastosowanie.

Działania niepożądane mogą się nakładać. Oba rodzaje leków spowalniają opróżnianie żołądka, a nudności, wzdęcia i ból brzucha występują w obu charakterystykach produktu. Ostrzeżenie dotyczące zwiększonego wchłaniania leków doustnych ma znaczenie także dla każdego, kto dodaje inne tabletki.

Cele są różne. Lek z grupy GLP-1 zmniejsza to, ile człowiek je. Teduglutyd pomaga uszkodzonemu jelitu wchłonąć więcej z tego, co zjedzone. Dla kogoś z niewydolnością jelit utrata apetytu i masy ciała po leku GLP-1 mogłaby przeczyć celowi uwolnienia się od żywienia dożylnego, więc każde połączenie należy do zespołu zajmującego się niewydolnością jelit.

Obie drogi połączono też w jednej cząsteczce. Dapiglutyd firmy Zealand Pharma aktywuje oba receptory i testowano go w odchudzaniu, zanim rozwój wstrzymano w listopadzie 2025.

Uwaga o kościach

GLP-2 wydaje się wpływać także na kości. W 14-dniowym badaniu Henriksena i współpracowników u 60 kobiet po menopauzie wstrzyknięcia GLP-2 obniżyły marker rozpadu kości we krwi, nie zmieniając markerów tworzenia kości. Teduglutyd nie jest zatwierdzony w chorobach kości, a to krótkie badania markerów. O zatwierdzonych lekach budujących kość przeczytasz w teryparatydzie i abaloparatydzie.

10. Jakie są nowsze leki z grupy GLP-2?

Teduglutyd trzeba wstrzykiwać codziennie, bo jest usuwany w ciągu kilku godzin. Opracowano dłużej działające analogi GLP-2, aby zmniejszyć to do dawek raz lub dwa razy w tygodniu:

• Glepaglutyd firmy Zealand Pharma jest zaprojektowany do dawkowania raz lub dwa razy w tygodniu i był testowany w badaniach EASE.
• Apraglutyd firmy Ironwood Pharmaceuticals to cotygodniowy analog testowany w badaniu STARS.

Żaden nie był zatwierdzony przez FDA podczas naszej kontroli w listopadzie 2026; ich strony omawiają najnowszy stan.

11. Co można śledzić przy teduglutydzie?

Badania mierzyły odpowiedź objętością i liczbą dni wsparcia dożylnego, więc to są podstawowe zapisy. Lekarz zwykle będzie chciał:

• Wsparcie dożylne. Tygodniową objętość i liczbę dni infuzji, z datą każdej zmiany.
• Bilans płynów. Objętość moczu, wydzielinę ze stomii lub stolec, masę ciała i objawy obrzęku lub duszności.
• Wyniki badań. Cytrulinę, jeśli ją mierzono, elektrolity, czynność nerek, bilirubinę, fosfatazę zasadową, lipazę i amylazę, z datami.
• Zabiegi. Daty i wyniki kolonoskopii i innych badań endoskopowych.
• Dziennik dawek. Godzinę i miejsce codziennego wstrzyknięcia oraz pominięte dawki.
• Objawy. Ból brzucha, wzdęcia, nudności, zmiany w stomii i wszelkie nowe leki doustne.

Dziennik peptydów lub arkusz kalkulacyjny może zebrać tę historię w jednym miejscu. Nie pokaże, czy teduglutyd działa; ten osąd opiera się na przeglądzie przez zespół specjalistów zapotrzebowania na wsparcie dożylne i wyników badań w ciągu miesięcy.

12. Najczęstsze pytania o teduglutyd

• Do czego stosuje się teduglutyd?

  Jest zatwierdzony w zespole krótkiego jelita u osób zależnych od wsparcia pozajelitowego, czyli żywienia lub płynów podawanych przez żyłę. W USA charakterystyka produktu obejmuje dorosłych i dzieci w wieku 1 roku i starsze. W UE Revestive i wersja generyczna są dopuszczone od 4 miesięcy skorygowanego wieku ciążowego.

• Czy teduglutyd jest lekiem z grupy GLP-1?

  Nie. Teduglutyd naśladuje GLP-2, inny hormon wycinany z tego samego białka prekursorowego co GLP-1. GLP-2 działa na własny receptor, występujący głównie w jelitach, a jego główne zadanie to utrzymywanie i wzrost błony śluzowej jelita. Nie obniża poziomu cukru we krwi ani nie powoduje utraty apetytu i masy ciała obserwowanych przy lekach z grupy GLP-1.

• Czy teduglutyd powoduje utratę lub przyrost masy ciała?

  Żadne z tych nie jest celem leku. Pomaga jelitu wchłaniać więcej płynów i składników odżywczych, dzięki czemu można zmniejszyć wsparcie dożylne. W przedłużeniu STEPS-2 średnia masa ciała, wskaźnik masy ciała i albumina pozostały stabilne, gdy wsparcie dożylne malało, choć zmniejszenie masy ciała zgłoszono jako zdarzenie niepożądane u 25% pacjentów.

• Jakie są działania niepożądane Gattex?

  W badaniach z kontrolą placebo u dorosłych do najczęstszych należały ból brzucha, nudności, zakażenia górnych dróg oddechowych, wzdęcie brzucha, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, wymioty i przewodnienie. Osoby ze stomią miały więcej powikłań stomii. Charakterystyka produktu ostrzega też przed szybszym wzrostem polipów lub guzów, niedrożnością jelit, problemami z pęcherzykiem żółciowym i trzustką oraz zwiększonym wchłanianiem leków doustnych.

• Jak długo teduglutyd pozostaje w organizmie?

  Według charakterystyki produktu w USA jego okres półtrwania wynosi około 2 godzin u zdrowych dorosłych i około 1,3 godziny u osób z zespołem krótkiego jelita, a przy codziennym podawaniu się nie kumuluje. Jego wpływ na błonę śluzową jelita utrzymuje się dłużej niż sam lek, dlatego po odstawieniu obserwuje się bilans płynów.

• Dlaczego teduglutyd wymaga kolonoskopii?

  GLP-2 pobudza wzrost błony śluzowej jelita, a badania na gryzoniach wykazały więcej guzów jelit i dróg żółciowych przy dużej ekspozycji. Charakterystyka produktu wymaga u dorosłych kolonoskopii w ciągu 6 miesięcy przed rozpoczęciem, ponownie po 1 roku, a potem co najmniej co 5 lat. Dzieci co roku mają badanie krwi utajonej w kale i kolonoskopię po 1 roku.

• Czy teduglutyd można przyjmować z semaglutydem lub tirzepatydem?

  Żadne wymienione tu badanie nie testowało takiego połączenia, a charakterystyka produktu nie wymienia leków z grupy GLP-1. Oba rodzaje leków spowalniają jelita i mogą powodować nudności lub wzdęcia, a teduglutyd może zwiększać wchłanianie leków doustnych. Połączenie byłoby decyzją zespołu specjalistów prowadzącego niewydolność jelit.

• Czy istnieje generyczny teduglutyd?

  W UE Europejska Agencja Leków dopuściła generyk, Teduglutide Viatris, 8 stycznia 2026. Według stanu na listopad 2026 wpis Gattex w Drugs@FDA nie wymienia żadnego odpowiednika terapeutycznego i nie znaleźliśmy zatwierdzonego przez FDA generyku w USA.

13. Źródła